Jef & Herlinde De Vriese
 

'Gods Woord
naar harten en huizen van mensen'

 

Ons beste advies    :   Lees de Bijbel, bid elke dag

Welkom op onze site!

Artikelen

Steun ons werk

 

Postmodernisme

Johannes 17: Eén woord voor modernen en postmodernen Artikel in pdf


Jef De Vriese

De bijbelse boodschap overstijgt modernisme en postmodernisme. De Schrift richt zich tot beide, en legt de zwakheden ervan bloot.
De conclusie van Jef De Vriese: "De boodschap van de Bijbel is leer en leven, niet leer verpakt in ervaring, noch ervaring zonder objectieve inhoud.

Waarheid
In de moderne cultuur staan geloofsinhoud en leergezag centraal. Over geloofsinhoud wordt gepraat en gediscussieerd.
Hier heerst het gevaar van verstandelijke kennis, veel leergezag, zonder echt leven. Indien ouders in deze valstrik terecht komen, hoe kan de jeugd dan anders dan de hypocrisie doorzien?
En wat te denken van een geloof dat haar zekerheid verankert in theologische leerstellingen in plaats van in God zelf? Van hoeveel gelovigen is hun geloof afhankelijk geworden is van de stellige overtuigingen van leraars (bijvoorbeeld over de zekerheid van behoud en de afval, de schepping in zes dagen, enz.), zodat, indien een ander met overtuiging het tegendeel beweert, precies hun geloofsvertrouwen wankelt? Alhoewel het belang van dergelijke leerstellingen niet ondermijnd mag worden (zoals dat in het postmodernisme gebeurt), mogen deze zaken toch niet het geloofsfundament van de christen bepalen, en ook de eenheid van Gods kinderen niet schaden. Als dat gebeurt worden leerstellingen tot afgoden, en worden de gelovigen ofwel fanatiek op één punt, of heen en weer geslingerd door wie het goed kan uitleggen. Hoeveel gelovigen stellen hun vertrouwen in het stellig gezag dat door leiders wordt uitgeoefend, in plaats van in God? En hoeveel theologie is menselijke systematisering van God, om Hem op die manier verstandelijk ‘in te kaderen’, in plaats van zich aan Hem en Zijn Woord te onderwerpen?
Voor de postmoderne cultuur ligt waarheid in authenticiteit, in de geloofsbeleving. Geloofsinhoud wordt secundair. Postmodernisme is niet geïnteresseerd in het praten over regels, theologische standpunten (of geschilpunten), enz. Postmoderne mensen zijn niet geïnteresseerd in één groot verhaal dat de waarheid van alles omvat. Geloofservaring staat centraal. Waarheid als inhoud wordt dood genuanceerd, tot er straks inhoudelijk niets meer over blijft…? Hier heerst het gevaar van de ervaring zonder objectieve geloofswaarheid. De toetssteen is “of ik mij daar goed bij voel” en “wat dat voor mij betekent”, niet wat het objectief is.
In de Schrift gaat het om een eenheid van leer en leven. Waarheid is niet alleen verstandelijk-inhoudelijk, maar is tegelijkertijd beleving. In de waarheid wordt geloofd, maar ook gewandeld (3 Joh. 3). Waarheid is niet louter de juiste leerstelling. Waarheid is tegelijkertijd verbonden met het leven van God. In de waarheid is er geen onderscheid tussen theoretische en existentiële waarheid.
Bijbelse authenticiteit is waarachtigheid, leven in overeenstemming met Gods karakter, verbonden met Zijn leven. Het bijbels criterium voor echtheid is niet wat de mens begrijpt of ervaart, maar wat in overeenstemming is met Gods karakter. 1 
Het christelijk geloof is een levensdienst. Geloofswaarheden worden ingeprent temidden van het leven: wanneer gij zit, onderweg zijt, neerzit en opstaat zijn (Deut.6:7). Kennis is levenskennis, verbonden met het dagelijks leven. 2 
‘De Waarheid’ valt samen met ‘de Weg’ en ‘het Leven’ (Joh.14:6). In de waarheid wordt de discipel geheiligd (het volgen van de Weg) en wordt Gods leven zichtbaar (door het Leven) (vs.17). De roeping, waarmee Jezus in zijn leven de Vader laat zien, geldt voor de discipelen die in de wereld gezonden worden (vs.18).
Kennen is leven (vs.3). Kennen is meer dan ‘weten over’. En leven is meer dan ervaren. Het is ook erkennen, persoonlijke betrokkenheid, en onderwerping aan de kennis. Hem kennen is Hem kennen zoals Hij is: de levende waarachtige God, zoals hij zich openbaart in Zijn Woord en in Zijn Zoon, en niet zoals Hij gemaakt wordt door de ervaring van mensen. De vraag is niet of iemand in god gelooft, maar of iemand in díe God gelooft een Hem kent in een persoonlijke relatie. De waarheid over God heeft vindt grond niet in de ervaring van de discipel, maar in wie Hij zelf is.
De Joden, bijvoorbeeld, dachten God te kennen, maar zaten mis omdat ze de Zoon niet erkenden (vgl. 1Tes.1:9). Eeuwig leven is gemeenschap met God, in zijn eniggeboren Zoon. Het gaat om een relatie met ervaring én waarheidsinhoud. De vraag is niet of iemand in God gelooft, maar of Hij in de God van de Bijbel, geopenbaard in de Zoon gelooft.
Iets is niet waar omdat het in de Bijbel staat op zich, maar omwille van de God van de Bijbel. Het Woord is waar omdat er een waarachtig God borg voor staat. Waarheid vinden kan nergens, behalve bij God. Daarom is waarheid altijd verbonden met een relatie met God. Buiten God om bestaat geen waarheid. Iets is waar wanneer het verbonden is met de Ware.
Als dat niet het geval is wordt het verstandsinhoud waarin God buiten staat (vgl. Rom1:18-23). Dat staat gelijk met afgoderij: het menselijk denken als ultieme toets van waarheid, los van God. Menselijke logica is geen grond voor waarheid, net zo min als ervaring dat is. Leven dat niet getoetst kan worden aan de waarheid die God openbaart in Zijn Woord is geen leven vanuit God, en daarom niet authentiek, zelfs als iemand dat zo zou voelen.
Het is vanuit de relatie die Jezus heeft met de Vader (vs.1-5) dat Hij Gods naam openbaart, niet als een leer om verstandelijk te geloven, maar als een zichtbaar maken van wie God is doorheen zijn levensstijl. De Vader wordt zichtbaar door Zijn leven, dat Zijn Woord bevestigt. Woorden zonder steun uit het leven overtuigen niet. Zonder geestelijk leven verliezen geestelijke woorden hun innerlijke levende betekenis. De Woorden van Jezus overtuigen, omdat ze van de Vader komen en de discipelen hebben de waarheid ervan erkend, omdat de heerlijkheid van God in Hem was (vs.8). De inhoud van Zijn verkondiging was ook het kenmerk van Zijn leven. Hij praatte niet over de Vader, maar vanuit de Vader.
Geloof en zingeving ontstaan niet door de betekenis die de mens geeft in de dialoog met zijn context, maar komen extern op de mens af: door het Woord van God, dat het woord van de discipelen is, wat het geloof van de hoorders bepaalt (vs.20).
De bijbelse waarheid is vast en onveranderlijk, niet onderhevig aan menselijke interpretatie. Wel kan het zo zijn dat de menselijke situatie de ogen opent voor facetten in het geloof die wij tot op heden nog niet hadden ingezien, of die verwaarloosd waren in de moderne cultuur. Toch waren die facetten reeds in de Schrift aanwezig. Schriftkennis moet in voortdurende dialoog zijn met het leven, waarbij de Schrift het leven beïnvloedt, bondgenoot is van de discipel, maar zich ook als stegenstander openbaart 3 . Licht profileert zich tegenover duisternis. God is God met ons, maar ook tegenover ons. God is de God die staat tegenover de afgoden. De boodschap van het evangelie is een zendingsboodschap die blootlegt wat menselijk dwars tegen God ingaat. De christelijke boodschap moet tegenspreken wat in de cultuur mis gaat, in een taal die bij de cultuur aansluit, maar zonder ondermijning van de boodschap van de tegenspraak: God waarachtig en ieder mens leugenachtig (Rom.3:4). De verpakking van deze boodschap in ervaringsgerichte communicatie zal geen afbreuk mogen doen aan de feitelijke inhoud: zonde, gerechtigheid en oordeel (Joh.16:8). Wanneer Paulus in zijn verkondiging gebruik maakt van de eredienst aan de onbekende God (Hand.17), betekent dit niet dat hij de Evangelieinhoud aanpast.

Gehoorzaamheid
De moderne kerk formuleert haar geloof in vaste geloofswaarheden en erkent het gezag dat er mee gepaard gaat. Vanzelfsprekend betekent gezag het recht de naleving van regels op te eisen. Verplichting hoort bij geloof. God is de Andere, de Rechter over al wat leeft. Gevaar in dit accent is dat geestelijke leiders gemakkelijk verzeilen in waarschuwende vingertjes en moraliserend gepreek. Het oordeel van rebellie tegenover hen die op enig punt anders denken, is nooit veraf. Modern geloof vermaant veelvuldig en koestert zelden.

Discipelen onder postmoderne invloed hebben moeite met gezag en gezagsorde. Het liefst prediken zij de relativiteit van leerstellingen. In het postmodernisme is niet de inhoud van de leer belangrijk, maar “wat het voor mij betekent”. Niet het Woord op zich heeft gezag, maar hoe de gelovige dat woord als lezer reconstrueert. Ieder krijgt zijn zeg over wat hij of zij van een tekstgedeelte vindt, waarbij de som van de bevindingen rijker is dan de inhoud van wat één individu er van denkt. Het accent ligt op “sharing” (delen van geloofservaringen en visie), en niet op leerstellig onderwijs. Niemand kan de absolute interpretatie opeisen. Zekerheden worden gerelativeerd. God wordt een vriendje, en is geen wetgever meer. Gezagsuitspraken wordt meteen bestempeld als wetticisme. Postmoderne vrijheid ontloopt verantwoordelijkheid en plicht in de navolging van de wet. Vrijheid staat hoog in het vaandel.

De Schrift toont het principe van de goddelijke natuur in de discipel, van waaruit de wet van de liefde zich in vrijheid aan regels houdt. Het principe van het leven door de Geest zoekt naar mogelijkheden om in overeenstemming met het leven van de Geest te leven. De geboden, de bergrede, de werken waartoe Jakobus oproept, of de plichten die Paulus aanhaalt in zijn brief aan Titus, zijn niet in tegenspraak met de genade. Zij zijn de goede werken die God tevoren bereid heeft, opdat wie in Christus is daarin zou leven (Ef.2:8-10). De discipel kan vrij van de zonde in gehoorzame dienstbaarheid door de Geest de werkingen des lichaams doden, omdat hij deel heeft aan de natuur van Christus. 4 

Volgens Joh.17 leidt delen in de heerlijkheid tot het voleindigen van het werk dat God te doen geeft. De discipel is daar bezig waar God bezig is. Hij deelt in de werken die God doet en waarin Hij regeert. Het uitverkoren volk is geroepen om grote daden te doen (1 Petr.2:9). Identiteit en werken gaan samen.

Wie het Woord bewaart (vs.6), aanvaardt het, gehoorzaamt het en bewaakt het. 5  Hij staat er borg voor dat zijn leven er naar gericht is. Heiliging is een logisch gevolg van het volgen van Jezus, die ook zichzelf geheiligd heeft voor de discipelen, zodat zij God zouden zien (vs. 19). Waarachtig leven drukt zich uit in gehoorzame toewijding. “Moeten” en “verplichting” zijn geen last, maar dankbaar leven overeenkomstig de identiteit die men in Christus ontvangen heeft.

Gemeenschap
De moderne cultuur is individualistisch. Het individu staat op zichzelf; geloofservaring meedelen is secundair. Eensgezindheid in denken leidt echter niet noodzakelijk tot medeleven in een gemeenschap. Gevaar hiervan is dat verstandelijke eenheid eenzijdig benadrukt wordt, ten nadele van andere elementen in de gemeenschap. Er wordt weinig aandacht besteed aan onderlinge zorg, emotionele nabijheid, bemoediging, enz. Eenzaamheid is een risico.
In de postmoderne tijd wil men geloof delen. Centraal staat wat het geloof betekent en hoe het verrijkt kan worden in de ontmoeting met de ander. Iets krijgt betekenis mede in de relatie met de ander, in de context waarbinnen het verschijnt.
Gevaar hiervan is dat geloof betekenis heeft in één context (bijvoorbeeld de kerk), maar niet in een andere context (bijvoorbeeld de vriendschap). Zo kan in de gemeente gepredikt worden dat men geen ongelijk span moet vormen met ongelovigen, en tegelijkertijd buiten de gemeente verkering hebben met een vriendje dat de Heer Jezus niet kent. Voor de moderne mens liggen deze dingen logisch in conflict, maar voor de postmoderne geldt die logica niet. Het gaat hem om de betekenissen ervan, die in beide contexten verschillend kan zijn.
Eenheid met God is het kernpunt van het evangelie. Reeds vóór de schepping was binnen de drie-eenheid een volmaakte eenheid. Een gelijkaardige eenheid, als beeld van God, werd in de schepping van de mens gelegd: de mens man en vrouw, en in volkomen in eenheid met God. Zonde, die aan de basis ligt van het verlies van de eenheidsrelatie met God heeft geleid tot eenzaamheid, pijn, lijden, enz. Dit zijn symptomen van een verloren eenheid. De symptomen bestrijden is uitdrukking van verlangen naar het paradijs: de herstelde eenheid met de Schepper en met elkaar.
Hier raken we de hartenwens van Jezus, zijn “testament” in Johannes 17: de eenheid van Vader en Zoon, verkondigd en meegedeeld aan de discipelen.
Die eenheid ligt niet in het ervaren van een relatie. Eenheid is een status, die ook in gemeenschap ervaren wordt.
Jezus hief zijn ogen ten hemel (vs.1). Dat is zijn aandachtspunt en uitgangspunt: contact met de hemel. Gemeenschap met God, is uit de wereld aan Jezus gegeven zijn (vs.6). De kloof tussen God en de discipelen is overbrugd. De kloof met de wereld blijft. Een gelovige die zich thuis voelt in de wereld moet wel nadenken of hij wel een gelovige is, en een gelovige die dat doel heeft, heeft het verkeerde doel voor ogen (vgl. Jak.4:4).
Al wie van Christus is, is ook van de Vader, opgenomen in hun gezamenlijke eenheid (vs.10), en dus ook in onderlinge eenheid. Dit belicht ook het belang van liefde als kenmerk en bewijs van eenheid met de Vader (vs.20-26).
Eenheid is dus geen verstandelijk theologisch feit, maar eenheid door en in het kennen van de ware God, het deel hebben aan de gemeenschap met de Zoon. Deze liefde en eenheid hebben de discipelen onder elkander, en niet met de wereld, die hen haat.
Het bewaard zijn in de naam van de Vader, is bewaard zijn in Zijn persoon, doorheen Zijn werk van redding, genade, bescherming, Zijn Woord, enz. De Naam van God staat voor wie Hij is. (beperking van adjectieven/ beter: Ik ben).
Het einddoel is de eenheid met de Vader, zoals de Zoon en de Vader van eeuwigheid al een zijn. Daarin worden de discipelen opgenomen. Het gaat niet alleen om eenheid van geloofsinhoud, en eenzelfde hoop waarin de discipelen behouden zijn van de toorn, maar ook om eenheid van leven, die zich uit in de liefde (vs.26), zodat niemand meer eenzaam hoeft te zijn... Wie samen deel heeft aan de goddelijke natuur, heeft ook deel aan elkaar.
Dit wijst op het belang van het ontwikkelen van de relatie met God, en het ingeschakeld zijn in Gods familie. Geloof is niet louter weten, niet louter emotie, maar ook het delen van een gezamenlijk leven met de Schepper en de broeders en zusters. De mens is een relationeel wezen dat als individu het best tot zijn recht komt in een unieke gemeenschap met God en Gods gezin.

Bevrijding
Moderne christenen hebben weinig moeite met geloofsafhankelijkheid. Datgene wat de wetenschap belooft (overwinning op ziekte, natuurfenomenen, enz.), zoeken ze in afhankelijkheid bij God. Wie als gelovige een oorlog heeft meegemaakt weet wat overleven is, en zoekt zijn heil in God, die het oncontroleerbare toch beheerst. God staat midden in de verbrokenheid van het leven. Hij komt als bevrijder en beantwoorder van gebed. God past in het plan van streven naar zelfwaarde en geluk.
Christenen met een postmodern tikje ontkennen of vluchten weg van verbrokenheid. Leven met risico staat niet in hun geloofsboek. Zij willen geloof als middel om de verbroken-heid te beheersen. Geloof moet helpen om de pijn hier en nu te controleren, en liefst zo snel mogelijk. Geloof is pragmatisch (het moet werken; wat werkt, is goed) en ervaringsgericht.
Volgens de Schrift is de discipel bevrijd, maar nog niet helemaal.
De Vader verheerlijkt de Zoon via het kruis en de opstanding, met een erfenis. Kruis en kroon gaan samen in “de ure”. (vs.1)
Bijbelse bevrijding is met het oog op de heerlijkheid van God, niet met het oog op de eigen heerlijkheid (vs.1), én in overeenstemming met de waarheid van het evangelie (vs.2).
Ook Jezus verlangt naar huis (vs.5), naar het herstel van de heerlijkheid die Hij had vóór zijn zelfontlediging (Fil.2:7) en zelfs voor de wereld bestond. Zijn de discipelen dan bereid om vruchteloosheid en verbrokenheid in te calculeren in hun leven, totdat het zoonschap over hen geopenbaard zal worden – (Rom.8). Is God een sinterklaas die instaat voor hun onmiddellijk geluk, of zijn zij discipelen die instaan voor de verkondiging van de heerlijkheid van God, ook temidden van het kruis?
De heerlijkheid van de Vader en van Christus is in de discipelen, maar de discipelen zijn nog in de wereld (vs. 11). Jezus bidt voor geestelijke bescherming, heiliging en verheerlijking. Het is nog niet klaar (vs.11). De discipelen zijn nog in een wereld die hen haat, waaruit zij niet zijn (vs.14, 16), en waar de boze heerst (vs.15).

Tot slot
Het licht van het evangelie schijnt in de duisternis van het modernisme en het postmodernisme. Beide stromingen dreigen de kerken in hun greep te houden.
Traditionalisten zullen dwepen bij de aloude kaders van aanvaarden en onderhouden van de leerstellingen. En hoe belangrijk deze ook zijn, ze zullen verstarren en niet in staat zijn levende vrucht voort te brengen.
Postmodernisten zullen leerstellingen nuanceren en relativeren, en hoog oplopen met ervaringen. En hoe belangrijk ervaring van het leven Gods ook is, ze zal emotionaliteit en excessen als vrucht dragen.
Ligt de waarheid in het midden? Geenszins! De waarheid ligt in de Schrift. Kan een vernieuwde doordenking van de eeuwenoude boodschap ons door God genade worden toevertrouwd? Kunnen wij voorkomen ongepast modernistische eenzijdigheid te verpakken in ongepaste postmodernistische eenzijdigheid?
De boodschap van de Bijbel is leer en leven, niet leer verpakt in ervaring, noch ervaring zonder objectieve inhoud.

EINDNOTEN
1 Zie J. DE VRIESE & L. DOESWIJK, Aanvaarden, meevoelen en in de waarheid wandelen, TTPC, 1992, nr. 14, p. 38-42.
2 Zie J. DE VRIESE, Opvoeding van kinderen in de gemeente, TTPC, 1997, nr. 34, p.5-13.
3 P. ROSSENEU, Gods Woord als onze tegenstander. In: P. Nullens (Red.), Dicht bij de Bijbel, Bijbelinstituut België, 1997, p.29-43.
4 Voor een behandeling van de relatie tussen wet en genade zie J. DE VRIESE, Methodiek en genade, TTPC, 1991, nr. 9, p.6-10.
5 W. HENDRIKSON, New Testament Commentary. John. The Banner of Truth Trust, 1954, p. 62 (Joh.8:55; 14:23, 24; 15:20; 17:6 en Joh.12:5

 

Top!

 

 

Samen op de sofa

Gespreksthema's
voor echtparen


Meer info

Recent geplaatst

19/09/17 - Bijbels dagboek week 39
15/09/17 - Bijbels dagboek week 38
11/05/11 - Gedicht 'Lijden'
01/12/16 - Lied 'Vertrouw op de HEERE'

Het Laatste Woord

De laagste drempel voor evangelisatie is de steen des aanstoots.

Blijf op de hoogte!

Volg ons op FacebookaVolg ons op TwitteraLinkedIna luister op SoundClouda podcast op iTunes  

 

Copyright www.devriese.eu. All Rights Reserved

Bijbels Dagboek - Gedichten en Muziek - Vragen - Echtscheiding en Hertrouwen - Geestelijk leven - Gemeente - Gebed - God - Huwelijk - Leiderschap - Lijden -
Opvoeding - Pastoraat - Pastorale Counseling - Postmodernisme - Relaties - Samen op de sofa - Seksualiteit - Vergeving - Vrouw